Met behulp van een hologram is bij Amsterdam UMC een drain in de hersenen geplaatst. Neurochirurg Maarten Bot maakte daarbij gebruik van mixed reality, een techniek die de fysieke wereld met digitale elementen combineert.
Mixed reality is een combinatie van augmented reality en virtual reality. Augmented reality legt een digitale laag over de echte wereld en voegt zo digitale elementen toe, terwijl je je bij virtual reality in een volledig digitale wereld begeeft. Mixed reality legt net als augmented reality een digitale laag over de echte wereld, maar de digitale elementen kunnen ook reageren op en interacteren met de fysieke wereld. Denk daarbij aan een hologram dat reageert op bewegingen.
Voorbereiden met headset
De afdeling neurochirurgie binnen Amsterdam UMC begon twee jaar geleden met een onderzoek naar mixed reality. Het bekijken van 3D-beelden van de hersenen van de te opereren patiënt via een mixed reality-headset helpt chirurgen zich nauwkeurig voor te bereiden op een operatie.
“Een drain in de hersenkamers plaatsen is iets wat elke neurochirurg heel vaak doet. Maar voor het eerst hebben we een navigatie die de juiste plek in de hersenen en het te volgen traject zichtbaar maakt terwijl je aan het opereren bent.”
Levensreddende operatie
De techniek wordt door het Amsterdam UMC specifiek ingezet voor het plaatsen van een drain in de hersenkamers. Het gaat om een levensreddende operatie, die jaarlijks honderden keren wordt uitgevoerd bij patiënten waarbij hersenvocht opbouwt in de hersenen. Hersenvocht wordt continu aangemaakt in de hersenkamers en wordt gemiddeld drie tot vier keer per dag volledig vernieuwd. Het oude vocht wordt daarbij afgevoerd door het bloed. Dit proces kan echter verstoord raken. In dat geval is een drain nodig om het overtollige vocht af te voeren.
Bot: “Neurochirurgen voeren deze levensreddende operatie zo vaak uit, dat ze er heel goed in zijn. Maar toch wordt de drain in ongeveer 2 van de 10 gevallen niet goed geplaatst. Dit houdt in dat de operatie nog een keer uitgevoerd moet worden, maar ook dat er hersenschade kan ontstaan bij de patiënt. De hersenkamers liggen diep in de hersenen en worden omringd door essentiële structuren die nodig zijn om te bewegen en voor het bewustzijn. We verwachten dat we schade kunnen voorkomen door deze navigatie te gebruiken.”
De juiste plek bepalen
Een vorm van navigatie helpt neurochirurgen bij het bepalen van de juiste plek in de hersenen voor de operatie. Met behulp van deze navigatie bekijken de chirurgen vooraf waar zij in de hersenkamers moeten zijn. Tijdens een operatie is het vaak echter onpraktisch om op deze navigatie te kijken.
Het gebruik van een mixed reality-headset biedt uitkomst. De headset, een Microsoft HoloLens, projecteert een hologram van de hersenen van de patiënt op het hoofd van de patiënt. Bot: “Zie het als de navigatie van een auto. De huidige methode is een beetje alsof je vooraf de route ziet, maar tijdens het rijden niet meer kunt kijken. Met het hologram kun je tijdens het rijden zonder je ogen van de weg af te halen, zien waar je bent en waar je naartoe moet.”
Klinische studie
Bot start samen met het UMC Utrecht een klinische studie waarbij patiënten bij Amsterdam UMC die een hersendrain nodig hebben geopereerd kunnen worden met de nieuwe techniek. Dit moet uitwijzen of de drain door het gebruik van een hologram minder vaak verkeerd geplaatst wordt.
