De woningbouwopgave en de vervanging en renovatie van infrastructuur vragen om een forse productiviteitssprong. Een investering van in totaal €72 miljoen moet helpen innovaties te ontwikkelen die woningbouw en infrasector slimmer, sneller en duurzamer maken. Het Nationaal Groeifonds draagt €31,3 miljoen bij, terwijl €8,7 miljoen voorwaardelijk beschikbaar is. Partners van het programma Toekomstbestendige Leefomgeving (TBL) investeren tegelijkertijd €32 miljoen. Deze gezamenlijke inzet moet ervoor zorgen dat innovaties sneller naar de markt worden gebracht en breed worden toegepast.
Waar de eerste fase van TBL draaide om het ontwikkelen en valideren van innovaties, ligt de focus nu op opschaling en brede toepassing. Het doel is om in 2028 de belangrijkste belemmeringen voor grootschalige toepassing te hebben weggenomen. Door vraag te bundelen, standaarden te ontwikkelen en innovaties gezamenlijk op te schalen, moet een sector ontstaan die productiever, duurzamer en toekomstbestendig is.
Zes ketens voor een duurzame toekomst
De komende jaren wordt gewerkt aan zes specifieke opschalingsketens, elk gericht op een specifiek onderdeel van de bouw- en infrastructuursector. Deze ketens moeten ervoor zorgen dat innovaties hun weg vinden van theorie naar de praktijk. Het gaat om de volgende ketens:
- Biobased bouwsystemen: Industriële bouwsystemen met materialen zoals hout, vezelhennep, miscanthus en vlas, inclusief digitale product- en gebouwpaspoorten. Dit versnelt de toepassing van biobased bouwen en moet leiden tot circa 5.000 biobased woningen in 2028.
- Industriële renovatiesystemen: Doorontwikkeling van concepten voor gevelpanelen, daken en 3D-geprinte betonnen bouwdelen, gekoppeld aan digitale ketensamenwerking. Hiermee wordt de renovatiecapaciteit vergroot en verduurzaming versneld.
- Circulaire geveleconomie: Systemen voor hergebruik, recycling en levensduurverlenging van ramen, deuren en vliesgevels. Dit draagt bij aan een circulaire bouweconomie waarin materialen langer meegaan en opnieuw worden gebruikt.
- Circulaire wegverhardingen: Innovaties die bijdragen aan efficiënter gebruik van grondstoffen, lagere emissies en een hogere productiviteit in de aanleg en het onderhoud van wegen.
- Toekomstbestendige bruggen: Datagedreven beheer en onderhoud van bruggen, gecombineerd met flexibele en demontabele brugconcepten. Dit verlengt de levensduur van bestaande bruggen en maakt vervanging sneller en duurzamer.
- Tijdloze grachten: Datagedreven oplossingen voor beheer, onderhoud en levensduurverlenging van stedelijke grachten en kademuren. Dit behoudt cultureel erfgoed en maakt kades toekomstbestendig voor klimaatverandering.
Samenwerking tussen ruim 100 marktpartijen
Het programma Toekomstbestendige Leefomgeving is een samenwerking tussen ruim 100 marktpartijen, kennisinstellingen en overheden in de ontwerp-, bouw- en technieksector. Deze partijen werken samen in drie consortia: ecosysteem, gebouwen en infra. Elk consortium heeft een eigen focus, maar samen streven ze naar een productievere, duurzamere en toekomstbestendige sector.
De consortia richten zich op vier kerngebieden. Ten eerste het (door)ontwikkelen van circulair en biobased bouwen, waarbij materialen en bouwwijzen worden geoptimaliseerd voor hergebruik en duurzaamheid. Ten tweede het datagedreven beheren en onderhouden van infrastructuur, zodat onderhoud efficiënter en voorspelbaarder wordt. Ten derde het opschalen van industrialisatie in de sector, met als doel de productiviteit te verhogen en faalkosten te verkleinen. En tot slot het versterken van het innovatie-ecosysteem door nieuwe aanpakken te ontwikkelen rondom leren, samenwerken en structureel innoveren.
Door verbinding te zoeken met andere innovatieprogramma’s, zoals het Innovatie- en Opschalingsprogramma Woningbouw en de Nationale Aanpak Biobased Bouwen, wil TBL de gezamenlijke beweging naar sneller, slimmer en schoner bouwen versterken. Via deze samenwerkingen wordt onder meer kennis en ervaring gedeeld, met als doel innovaties breed toe te passen. Het programma kent een looptijd van vijf jaar (2023–2028) en wordt gecoördineerd door TKI Bouw en Techniek.
