Nederland beschikt over een sterke positie in de recycling van lithium-ionbatterijen, maar dreigt de grootste economische opbrengst van die keten mis te lopen. Zo vindt de raffinage van zogeheten ‘black mass’ vindt vrijwel volledig in het buitenland plaats, waardoor zowel economische waarde als technische kennis naar het buitenland verdwijnen.
Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van TNO naar batterijrecycling in Nederland. Het onderzoeksinstituut noemt vooral een gebrek aan voldoende grondstofstromen, beperkte afzetmogelijkheden, complexe regelgeving en knelpunten in de energievoorziening als belangrijke obstakels voor verdere ontwikkeling van de sector.
Kritieke grondstoffen terugwinnen
De beschikbaarheid van kritieke grondstoffen staat steeds hoger op de politieke en economische agenda. Materialen als lithium, kobalt en nikkel zijn onmisbaar voor de productie van batterijen voor elektrische voertuigen, energieopslag en tal van andere toepassingen.
Zelf beschikt Europa niet of nauwelijks over deze grondstoffen. Door deze stoffen na gebruik terug te winnen wil Europa desondanks zijn afhankelijkheid van buitenlandse import afbouwen. Ook wil het zo de circulaire economie versterken.
Efficiënte recyclingketen
Uit het onderzoek blijkt dat Nederland vooral sterk presteert in de eerste fasen van de recyclingketen. De inzameling van afgedankte batterijen, de logistieke afhandeling en de voorbehandeling zijn goed georganiseerd. Deze activiteiten vormen de basis voor een efficiënte recyclingketen, waarbij in de laatste stap waardevolle materialen worden teruggewonnen.
Juist in die laatste stap schiet Nederland echter tekort. Er zijn momenteel geen operationele grootschalige installaties waar zogeheten ‘black mass’ wordt geraffineerd. Black mass ontstaat nadat batterijen zijn ontmanteld en bevat een concentratie van waardevolle metalen zoals lithium, kobalt, nikkel en mangaan. Omdat de capaciteit voor deze raffinage ontbreekt, exporteren recyclingbedrijven het materiaal naar andere landen, waar de waardevolle metalen worden teruggewonnen.
Waarde en kennis komen buiten Nederland terecht
Het onderzoek concludeert dat daardoor niet alleen de grondstoffen zelf, maar ook een belangrijk deel van de economische waarde en strategische kennis buiten Nederland terechtkomen. Daarmee blijft de binnenlandse toegevoegde waarde beperkt en groeit de afhankelijkheid van buitenlandse verwerkingscapaciteit.
Een van de grootste uitdagingen is het beperkte aanbod van gebruikte batterijen. Om een industriële installatie voor de raffinage van black mass rendabel te laten draaien, is jaarlijks ongeveer 10.000 ton inputmateriaal nodig.
De beschikbare volumes liggen in de praktijk echter nog ver onder deze grens. Zo werd via Auto Recycling Nederland in 2025 ongeveer 430 ton batterijen uit elektrische voertuigen ingezameld. Daarnaast verzamelde Stichting OPEN in 2024 ongeveer 400 ton e-bikebatterijen. Hoewel deze aantallen naar verwachting de komende jaren toenemen door de groei van elektrisch vervoer, zijn ze voorlopig onvoldoende om een grootschalige raffinage-installatie economisch haalbaar te maken.
Grote investeringen lastig te rechtvaardigen
Hierdoor is het voor bedrijven lastig om grote investeringen in Nederlandse recyclingcapaciteit te rechtvaardigen. Om voldoende materiaal beschikbaar te krijgen, zullen aanvullende grondstofstromen noodzakelijk zijn. Daarbij kijken bedrijven onder meer naar productieschroot uit batterijfabrieken, dat via langlopende afnameovereenkomsten kan worden veiliggesteld.
Niet alleen het aanbod, maar ook de vraag vormt een uitdaging. Nederland beschikt nauwelijks over grootschalige batterijproductie, waardoor de binnenlandse vraag naar gerecyclede batterijmaterialen beperkt blijft. Voor een rendabele businesscase zullen Nederlandse recyclingbedrijven daarom nadrukkelijk aansluiting moeten zoeken bij Europese afnemers. Strategische partnerschappen en internationale afnamecontracten kunnen volgens TNO bijdragen aan een stabielere afzetmarkt.
Beschikbaarheid van elektriciteit vormt obstakel
Naast economische factoren spelen ook praktische randvoorwaarden een belangrijke rol. Batterijrecycling behoort tot de energie-intensieve industrieën, terwijl juist de beschikbaarheid van elektriciteit steeds meer onder druk staat door netcongestie. Nieuwe industriële installaties hebben vaak moeite om tijdig een aansluiting op het elektriciteitsnet te verkrijgen. Dat bemoeilijkt investeringsbeslissingen en kan projecten jarenlang vertragen.
Daar komt bij dat vergunningstrajecten vaak lang duren. Uit het onderzoek blijkt dat procedures regelmatig oplopen tot twee tot vijf jaar. Die doorlooptijden zorgen voor onzekerheid bij bedrijven die willen investeren in nieuwe recyclinginstallaties. De combinatie van langdurige vergunningverlening, hoge energiekosten en beperkte netcapaciteit maakt Nederland volgens TNO minder aantrekkelijk als vestigingsplaats voor grootschalige materiaalterugwinning.
‘Technologische verbeteringen alleen zijn niet genoeg’
Het onderzoeksinstituut benadrukt dat technologische innovatie weliswaar een deel van de oplossing kan bieden, maar dat daarmee niet alle knelpunten verdwijnen. Nieuwe recyclingtechnologieën kunnen efficiënter omgaan met energie, hogere opbrengsten realiseren en de kosten van materiaalterugwinning verlagen. Toch zijn technologische verbeteringen alleen onvoldoende wanneer de economische en beleidsmatige randvoorwaarden achterblijven.
Volgens de onderzoekers is daarom een bredere systeemverandering noodzakelijk. De ontwikkeling van batterijrecycling vraagt om een samenhangende aanpak waarbij het aanbod van grondstoffen, de marktvraag, de regelgeving, de energie-infrastructuur en de industriële ontwikkeling gelijktijdig worden versterkt. Alleen wanneer deze onderdelen op elkaar aansluiten, ontstaat een klimaat waarin bedrijven bereid zijn langdurig te investeren.
Aandachtspunten
De onderzoekers wijzen daarbij op diverse aandachtspunten. Zo is het vergroten van de beschikbaarheid van grondstofstromen essentieel om nieuwe installaties rendabel te maken. Daarnaast noemen zij een versnelling van vergunningsprocedures noodzakelijk om investeringsrisico’s te verkleinen. Ook het creëren van stabiele marktomstandigheden en het versterken van de verbinding met Europese afzetmarkten zien zij als belangrijke voorwaarden voor verdere groei van de sector.
Wanneer deze structurele uitdagingen niet worden aangepakt, dreigt Nederland volgens het onderzoek vooral een logistieke rol te behouden binnen de Europese batterijrecyclingketen. In dat scenario blijven de inzameling en eerste verwerking weliswaar in eigen land plaatsvinden, maar vindt de daadwerkelijke materiaalterugwinning elders plaats. TNO waarschuwt dat daarmee niet alleen economische kansen verloren gaan, maar ook mogelijkheden om de strategische autonomie op het gebied van kritieke grondstoffen te versterken.
