Nederland moet zijn energievoorziening versneld autonomer en weerbaarder maken. Dat stellen 22 experts op het gebied van energie en veiligheid in het rapport ‘Autonoom en veilig: hoe Nederland zijn energiepositie kan versterken’ van Topsector Energie met een voorwoord van admiraal b.d. Rob Bauer, tot 2025 de hoogste militair bij de NAVO. In het rapport doen zij 32 concrete aanbevelingen om de energievoorziening beter bestand te maken tegen geopolitieke spanningen, verstoringen in internationale aanvoer en toenemende digitale dreigingen. De eerste aanbeveling: versnel de energietransitie.
“We moeten ons voorbereiden op energiecrises die niet uit één bron komen, maar uit een perfecte storm van meerdere, gelijktijdige problemen en daar is een mentaliteitsverandering voor nodig. We hebben alle technische mogelijkheden om een autonoom en decentraal energiesysteem te bouwen. Nu we eindelijk de urgentie voelen, bieden deze 32 aanbevelingen een stappenplan naar een toekomstbestendig Nederland”, aldus Maurice Mommen, programmamanager bij Topsector Energie.
Energievoorziening en politieke positie
Het meest onderschatte risico zit volgens de experts niet in aanslagen, sabotage of oorlog, maar in politieke chantage. Het is een reëel risico dat apparatuur via geïmporteerde technologie op afstand uitgeschakeld wordt. De maatschappelijke ontwrichting die dat tot gevolg heeft, lokken we volgens de experts zelf uit. Daarom roepen zij Nederland op om in samenwerking met buurlanden te komen tot een flexibel en decentraal energiesysteem. Dit zou ervoor moeten zorgen dat als losse elementen van de energievoorziening uitvallen, de rest blijft draaien.
Ook raden ze aan te investeren in lokale opslagtechnologie, recycling van grondstoffen en een Europese ICT-keten, van software tot chipindustrie. Om onze weerbaarheid in tijden van crisis verder te vergroten, adviseren ze ook om een pool samen te stellen van monteurs, elektrotechnici, IT-specialisten en betrokken burgers die de energievoorziening draaiend kunnen houden.
Veerkracht
Hoe minder energie we gebruiken, hoe minder energie we hoeven te importeren. Om onze positie te versterken pleiten de experts voor een effectievere inzet van de bestaande bespaarplicht voor bedrijven, en voor onderzoek naar manieren om energiebesparingscampagnes gericht op huishoudens effectiever te maken. Ook adviseren zij om het ontbreken van een energiebesparingsdoel voor 2030 in Nederland als een kans te zien om een ambitieus doel te stellen.
Slimme compensatie biedt kansen voor duurzame energievoorziening
Gezien de recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten hebben de experts een acute zorg: Nu de energieprijzen – net als in 2022 – scherp stijgen, groeit de roep om compensatie. In het rapport raden de experts aan om te kiezen voor een teruggave die is losgekoppeld van het energiegebruik. Zo staat de compensatie los van de prijs van fossiele brandstof en krijgen burgers en bedrijven de kans de compensatie in te zetten voor verduurzaming van hun energievoorziening.
Groningen is als onze airbag
De experts hebben begrip voor het stopzetten van de actieve gaswinning in het Groningenveld, maar raden aan de daar aanwezige infrastructuur niet te ontmantelen. Het zou Nederland nodeloos kwetsbaar maken in tijden van acute oorlogsdreiging.
“Groningen is voor Nederland als een airbag. Niemand rijdt vrijwillig tegen een boom aan, maar als je er tegenaan komt, ben je blij dat je een airbag hebt. In dit rapport staan naast de stop van de ontmanteling van de Groningse infrastructuur nog 31 aanbevelingen om onze energiepositie te versterken. Als we daarmee beginnen, hebben we onze Groningse airbag wellicht niet nodig”. – Maurice Mommen
Cybersecurity
Cybersecurity is eveneens een belangrijk topic in het rapport. De cyberveiligheid van de energievoorziening is volgens experts gebaat bij een sectorbrede aanpak, waarin stakeholders – ook bij de ontwikkeling van eigen besturingssystemen – nauw samenwerken in de verdediging tegen een gedeelde dreiging van buitenaf. Zo adviseert Lokke Moerel, professor digiale veiligheid aan de universiteit van Tilberg, voor de energievoorziening een vergelijkbare aanpak als de aanpak die wordt gebruikt om het telecommunicatienetwerk minder kwetsbaar voor digitale aanvallen te maken. “Het energienetwerk is net als het telecommunicatienetwerk afhankelijk van allerlei ‘single points of failure’. De aanpak is dat je die stuk voor stuk moet identificeren en ‘hardening’ en redundantie moet toepassen.”
Er is ook extra capaciteit nodig voor drone-afweer en andere luchtafweer – dat is een noodzaak en daarvoor is een heel palet nodig. Er bestaan bijvoorbeeld zeer veel typen drones. Dat vraagt ook een divers aanbod van middelen voor de detectie en het uitschakelen ervan.Eric Schouten, oprichter van Dyami Security Intelligence, een bedrijf gespecialiseerd in security & intelligence.
Elke geïmporteerde chip is een veiligheidsrisico
Risico’s gelden ook voor de alom aanwezige (elders geproduceerde) consumentenelektronica. Veiligheidsdiensten kunnen soms meekijken met beveiligingscamera’s in steden. Zelfs relatief low-tech technologie kan al van afstand bestuurd worden, maar het vinden van kill switches is lastig omdat ze zich kunnen bevinden in chips. Het rapport stelt dat het wen oplossing zou zijn om alle chips zelf te produceren, maar die conclusie had men idealiter al twintig jaar geleden moeten trekken, voordat de chipproductie vanwege de lagere kosten grotendeels naar Aziatische landen als Taiwan, Japan, Singapore en China verhuisde.
Versterking eigen chipproductie
Nederland heeft met ASML een unieke positie, maar het gaat hier om de productie van chipproducerende machines, dus één stap hoger in de keten. Wel kan Nederland met ASML – en met de verdere halfgeleiderindustrie rond Nederlandse technische universiteiten, zoals Twente, Eindhoven, Delft en bijvoorbeeld het Chip Integration Technology Center in Nijmegen – een concrete bijdrage leveren aan de geplande versterking van eigen Europese chipproducenten.
Drone-technologie
Beveiliging van de energie-infrastructuur op land ligt in eerste instantie bij de energiebedrijven zelf. Bij verhoogde dreiging is grondgebonden drone- en luchtafweer relevant. “Er bestaan bijvoorbeeld zeer veel typen drones. Dat vraagt ook een divers aanbod van middelen voor de detectie en het uitschakelen ervan.” stelt Eric Schouten, oprichter van Dyami Security Intelligence, een bedrijf gespecialiseerd in security & intelligence.
De maakindustrie kan een belangrijke rol spelen om de Nederlandse energievoorziening te versterken.
Bron: Topsector Energie
Lees ook: Cybercrime voorkomen? Bereid je voor met krachtig stappenplan
Over openingsfoto: De Delftse startup FLASC heeft een systeem ontwikkeld waarmee in offshore windparken ter plekke opgewekte elektriciteit kan worden opgeslagen. (foto: FLASC – Construction pilot Port of Rotterdam)
