De Nederlandse maakindustrie, goed voor 7% van het bruto binnenlands product (BBP), staat onder druk. Een combinatie van vergrijzing, aanhoudende personeelstekorten en hoge loonkosten zorgen voor urgente uitdagingen, terwijl de productiviteitsgroei stagneert. TNO wijst op de noodzaak van robotisering en automatisering, en roept op tot een versnelde en gecoördineerde inzet om het verdienvermogen van Nederland veilig te stellen.
Nederland staat wereldwijd op de twaalfde plaats met 264 robots per 10.000 werknemers. De afstand met koplopers is groot. Zo tellen Zuid-Korea, China en Duitsland tussen de 400 en meer dan 1.000 robots per 10.000 werknemers. Om de concurrentiepositie te herstellen moet de productiviteit van de Nederlandse maakindustrie met minimaal 50% omhoog, waarschuwt TNO.
De onderzoeksorganisatie wijst erop dat de maakindustrie niet alleen een economische pijler is, maar ook cruciaal is voor het financieren van maatschappelijke transities en nationale veiligheid. De sector dreigt echter haar positie op de wereldwijde markt te verliezen als er niet snel en structureel wordt geïnvesteerd in modernisering.
Gevolgen van stilstand
De gevolgen van gebrek aan actie zijn al op korte termijn zichtbaar. Binnen twee jaar leiden arbeidstekorten door vergrijzing tot hogere kosten en inefficiënte productie. Op middellange termijn (binnen vijf jaar) loopt Nederland productiviteitswinst mis en worden verouderde productielijnen een structureel concurrentienadeel.
Op lange termijn (binnen tien jaar) dreigen bedrijven volgens TNO zelfs niet meer te kunnen concurreren met internationale spelers. Dit kan leiden tot fabriekssluitingen, banenverlies en een toenemende afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers.
Langere werkdagen en minder fouten
Robotisering kan uitkomst bieden. TNO wijst op de voordelen van robots. Zij kunnen robots langere werkdagen draaien dan menselijke medewerkers. Tegelijkertijd verbeteren zij de productkwaliteit door het terugdringen van menselijke fouten en verlagen de productiekosten.
Moderne robots zijn volgens TNO bovendien steeds intelligenter door de integratie van artificiële intelligentie (AI). Robots zijn flexibeler inzetbaar, passen zich eenvoudiger aan veranderende omstandigheden aan en zijn sneller te programmeren.
‘Stel een nationale robotiseringsagenda op’
Om de versnelling te realiseren, pleit TNO voor een nationale robotiseringsagenda met duidelijke langetermijndoelen. Deze agenda zou moeten worden bewaakt door een centrale taskforce. TNO doet de volgende aanbevelingen:
- Bewustwording en kennisdeling: zet in op landelijke communicatie, duidelijk inzicht in ROI en praktische, sectorgerichte handreikingen voor bedrijven.
- Standaardisatie en ecosysteemversterking: stimuleer open source interoperabiliteit, investeren in strategische niches en het bundelen van vraag om schaal te creëren die system integrators aantrekt.
- Onderwijs en arbeidsmarkt: zet in op doorlopende leerlijnen en verplichte roboticacompetenties om een toekomstbestendige talentbasis te waarborgen.
- Internationale profilering: positioneer Nederland als Europese proeftuin voor high mix low volume robotisering en intensivering van Europese samenwerking.
- Versnelling bij het mkb: ondersteun het Nederlandse mkb via sectorale samenwerking, laagdrempelige fieldlabs, vouchers en flexibele financieringsvormen zoals Robotics as a Service.
‘Nederlandse maakindustrie dreigt positie te verliezen’
TNO waarschuwt dat zonder snelle en gecoördineerde actie de Nederlandse maakindustrie haar positie definitief dreigt te verliezen. Mark Courage, directeur Smart Industry TNO, licht toe: “Robotisering is geen luxe maar een voorwaarde om onze maakindustrie te behouden. Een nationale agenda geeft richting, versnelt adoptie en zorgt dat bedrijven, groot én klein, toegang krijgen tot technologie die hun toekomst bepaalt. Alleen zo blijft Nederland maker, in plaats van afhankelijk afnemer.”
